"Het raadsel van Kamsky" door Ruurd Kunnen

Schaken op televisie lukt niet, maar schaken op internet wordt steeds leuker. Sinds enige tijd worden niet alleen de partijen rechtstreeks uitgezonden, maar er worden ook videobeelden bij geleverd. Als ik het goed heb, is dat voor de eerste keer vertoond in het toernooi van de oude lullen tegen de jonge broekies dat elk jaar in Amsterdam wordt gehouden. DGT, bekend van de digitale schaakklokken, is marktleider met FoidosChess. Dit systeem is vorig jaar geïntroduceerd tijdens de WK-match tussen Anand en Kramnik. Het gebruikt vijf videostreams zodat de kijker niet alleen kan genieten van de partijen en de beelden van de spelers, maar ook de live-commentaren van deskundigen kan volgen. Hoeveel succes DGT met Foidos heeft gehad, weet ik niet, maar je moest ervoor betalen en daarom zou het wel eens kunnen zijn tegengevallen.
Foidos is het nieuwste van het nieuwste, maar er wordt ook nog verouderde technologie gebruikt. Bij het supergrootmeestertoernooi dat in Linares aan de gang is, is de videostream bedroevend. Om de vijftien of twintig seconden wordt het beeld vernieuwd. Het is dus eigenlijk geen stream, maar een serie stilstaande beelden. In Amsterdam was dat ook zo. Beter ging het in Sofia bij de kandidatenmatch Topalov-Kamsky. Daar hadden ze één camera recht op de spelers gericht en verder niets. De microfoon stond open zodat je alle geluiden uit de muisstille zaal kon horen. De beelden kwamen enkele seconden na de zetten door, maar (en dat is het goede nieuws) het waren duidelijk zichtbare, doorlopende videobeelden. De grote vraag is natuurlijk hoeveel dit nieuwe snufje toevoegt aan de kale zetten. Niet-schakers vinden er vast helemaal niets aan. Die zien twee mannen vrijwel onbewegelijk aan een schaakbord zitten. Voor schakers zijn het echter fascinerende beelden.

Topalov won de 7e partij en daarmee de match. Hij mag nu tegen Anand spelen om het wereldkampioenschap. Hij stond in die 7e partij na zijn 25e zet tamelijk beroerd, maar Kamsky deed maar geen zet. Wat was er aan de hand? Wie alleen de zetten binnenkreeg, moest geduldig wachten op nadere informatie in de hoop dat de verbinding niet was verbroken. Degenen die ook naar de live-videostream keken, zagen Kamsky ongedurig heen en weer schuiven. Minutenlang keek hij schuin naar boven. Zijn rug was naar de camera gedraaid, zodat je er verder niets aan kon zien, maar het was vreemd. Topalov zat diep te peinzen, maar Kamsky was aan zet en volgens Fritz had hij groot voordeel. Je voelde dat het mis zou gaan. Kamsky draaide op zijn stoel, schudde eens met zijn schouders, deed zijn hand voor het voorhoofd, strekte zijn armen, begon weer te peinzen….. en de klok liep maar door. Twintig minuten later had hij nog steeds niet gezet en weer zat hij naar boven te kijken. Nog 10 minuten voor 15 zetten. Klopt de transmissie van de zetten wel? Toen deed hij La4. Fout volgens Fritz, voordeel kwijt.

Topalov speelde het professioneel uit. Schaaktechnisch was er wel iets op aan te merken, maar dat deed er niet meer toe. Kamsky was kapot. Hij kwam natuurlijk in tijdnood. Topalov deed steeds snel actieve zetten, zonder te gaan vluggeren. Toen de tijdnood na de 40e zet voorbij was stond Kamsky een toren achter. Hij leunde achterover in zijn stoel. Shit, shit, shit. Opgeven? Dan geen WK-match. Maar een toren achter. Kamsky wreef in zijn ogen, misschien drukte hij een traantje weg. Hij boog zich weer over het bord en begon weer te denken. Zijn hoofd in zijn handen. Hand tegen zijn voorhoofd. Handen op tafel. Hij schudde zijn hoofd. Nee, ik heb het verknald. Zijn blik ging naar rechts naar zijn notatiebiljet. Hoe kan ik nou een toren achter zijn gekomen?
Topalov bleef onverstoorbaar zitten. U en ik zouden zijn gaan wandelen, maar Topalov verdiepte zich in de stelling. Misschien uit piëteit met zijn tegenstander, hoewel dat niet waarschijnlijk is.
Kamsky hangt weer achterover in zijn stoel. Hij kijkt weer een tijdlang schuin naar boven. Daar moet iets zijn. Waarom doet hij geen Ta4? Twintig minuten later. Topalov loopt een paar passen, gaat weer zitten, neemt een slok water en Kamsky doet Ke6. Topalov antwoordt direct met Te1. De zetten volgen elkaar plotseling in snel tempo op. Dan geeft Kamsky Topalov een hand. Nu kan hij het. Hij geeft de partij, de match en zijn kans op het wereldkampioenschap op. Er klinkt luid applaus.

Op dat moment werd de videostream abrupt beëindigd. Dat was jammer. Met FoidosChess hadden we misschien antwoord gekregen op de meest prangende vraag van de middag: Waarom keek Kamsky steeds naar boven? WAT WAS DAAR TE ZIEN?

"Het raadsel van Kamsky II" door Ruurd Kunnen

Verschillende lezers hebben mij de oplossing van het raadsel van Kamsky toegestuurd. Kamsky keek naar een groot demonstratie-videoscherm.
Dat had ik ook al gedacht. Maar waarom? Hij had zich ook gewoon op het bord op de tafel kunnen concentreren. Willem van Dalen kwam met een origineel idee. Zoals bekend draagt Kamsky contactlenzen, waarschijnlijk vrij sterke (in zijn vorige schaakleven droeg hij een grote bril). Het is niet ondenkbaar dat hij moeite heeft het bord goed te zien en dat hij daarom naar het veel grotere demonstratiebord keek.
Bedankt voor je reactie Willem, maar dit gelooft je zelf ook niet!
Deze reactie deed me denken aan de match Spassky-Kortsjnoi uit 1977. Spassky weigerde bij een nadelige 6½-2½ stand met Kortsjnoi aan één tafel te zitten. Vanuit zijn rustkamertje bestudeerde hij zijn stelling op een groot demonstratiebord dat achter de spelers was opgesteld. Later zette hij ook nog een glimmende zonnebril op. De actie van Spassky was een provocatie, bedoeld om Kortsjnoi uit zijn concentratie halen. Hoewel de match in Sofia ook niet zonder strubbelingen is verlopen, heeft Kamsky niet zulke snode bedoelingen gehad. Wat dan wel?
Igor Coene kwam met een interessante mogelijkheid. Ik citeer zijn mailtje:

Ik heb die beelden ook gezien, inderdaad erg boeiend. Kamsky keek naar een scherm waarop de stelling geprojecteerd was. Het is mij opgevallen dat veel spelers dat regelmatig doen. In zijn geval kon hij zo de stelling vanuit wits perspectief zien, terwijl hij zelf zwart had. Het kan soms nieuwe inzichten opleveren om een stelling van de andere kant te bekijken. Ook is het denk ik zo, dat zo'n computer-diagramstelling inmiddels, voor veel schakers, een vertrouwder beeld is dan een 'ouderwetse' bordstelling. Af en toe van gezichtspunt veranderen tijdens een partij lijkt me dus zeker niet verkeerd!

Misschien heeft Igor gelijk, maar ik denk toch dat moedeloosheid ook een rol heeft gespeeld. Iemand zou het eens aan Kamsky moeten vragen.