"Het Meijer Random Schaak" door Hans Meijer

Fischer was niet alleen vaak ontevreden over de wijze waarop hij gedwongen werd te schaken hij zette zijn ongenoegen vrijwel altijd om in concrete daden. Zo verzon hij het Fischer Random Chess (FRC), zie ook mijn column van februari 2010, om het schaken uit de boekenkast te halen. FRC wordt ook wel Chess960, vanwege de 960 mogelijke beginposities, genoemd. De beste schaker wint met het FRC en niet de schaker met het beste geheugen. Begin 2010 heb ik in Samaipata, Bolivia, met Rolando, Raisa, Stefanie, Gabriela, Natalia en Juan Gabriel enkele FRC toernooitjes gespeeld om wat gevoel voor dit spel te krijgen. Mijn conclusie is dat het een lastig spel is dat je niet gemakkelijk onder de knie krijgt. Het staat garant voor een vermakelijke avond op de schaakclub.

Mijn kennismaking met het FRC heeft geleid tot het Meijer Random Schaak (MRS). Bij het MRS blijven alle stukken staan waar ze altijd al stonden en blijven ze doen wat ze altijd al deden met uitzondering van de witte en zwarte dame. Voor de beide dames gelden nieuwe spelregels.

Aan de hand van de figuur zal ik het MRS toelichten. De witte dame staat in het midden van een negenvak. Een 1 in een vakje geeft aan dat de dame zich in die richting mag bewegen en als er een 0 in een vakje staat mag dit niet. Zo kan de witte dame van veld b4 naar b8 of e1 maar niet naar d6 of a5. Als er een 1 in het centrale vakje staat betekent dit dat men de dame ook naar dit vakje mag verplaatsen. Dit komt neer op 1.Db4-b4. Ook bij dit spel geldt loslaten is zetten dus als een speler zijn dame optilt en op hetzelfde veld terugzet is er met een 1 op het centrale vakje gezet. Voor de zwarte dame draaien we het negenvak 180 graden waarna voor haar dezelfde regels als voor de witte dame gelden. Als men de dame verplaatst beweegt het negenvak uiteraard met de dame mee.

Omdat er 9 vakjes zijn waarin een 0 of 1 geplaatst kan worden zijn er 2 tot de macht 9 ofwel 512 varianten. Door 9 keer een munt op te werpen kunnen we enen en nullen aan de vakjes toekennen. Kop is 1 en munt is 0. De notatiewijze van de beginstelling is simpel. We nummeren bovenstaande stand als volgt [a3,b3,c3,a4,b4,c4,a5,b5,c5] = [1,1,1,0,1,1,0,1,0]. Dit binaire getal heeft als decimale waarde 474, zodat we hier te maken hebben met de Dame474 variant van het M512 schaak.

Enerzijds zien we dat een dame er één optie bij kan krijgen, namelijk pas op de plaats maken, en anderzijds zien we dat ze opties kwijt kan raken. In het extreme geval van 9 enen, de Dame511 variant, blijft de dame de dame zoals we haar kennen maar mag men deze dame ook terugzetten naar het veld waar ze op staat. Naarmate er meer nullen zijn wordt een dame minder bewegelijk en vermindert haar waarde. Zo’n weinig bewegelijke dame doet me aan de firzan, de voorloper van onze dame, van het Arabische shatranj denken. Een firzan mocht per zet een diagonaal stapje doen en bestreek zo 32 velden van het bord. Haar waarde was 1 2/3 pion! In het extreme geval van 9 nullen, de Dame0 variant, mogen de beide dames niet eens zetten en staan ze als stukken dood hout de eigen stukken in de weg. We kunnen het sterk insnoeren van de dame voorkomen door het aantal nullen te beperken. Met één nul krijgen we het M9 schaak en met twee nullen het M36 schaak.

Bij het M9 schaak wordt elke dame door één enkele nul enigszins in haar bewegingen beperkt. We kunnen deze nul met behulp van twee worpen met een dobbelsteen aan het negenvak toekennen. Met de eerste worp bepalen we de rij: 1,2 voor de onderste rij, 3,4 voor de midden rij, 5,6 voor de bovenste rij. Met de tweede worp bepalen we het vakje: 1,2 voor het linker vakje, 3,4 voor het midden vakje, 5,6 voor het rechter vakje. Ik vermoed dat Kasparov wel te porren zal zijn voor de Dame509 variant. Bij deze variant staat pal voor de dame een 0 zodat ze niet meer recht naar voren kan hetgeen verhindert dat die irritante Berlijnse verdediging op het bord verschijnt.

Bij het M36 schaak blijven er vanwege de twee nullen 36 varianten over, zie de tabel. Ook hier kunnen we met een dobbelsteen de te spelen variant bepalen. Met de eerste worp wordt het zestal bepaald, b.v. met een 2 zijn dat de nummers 7 tot en met 12, en met de tweede worp kan binnen dit interval de exacte variant bepaald worden, b.v. met een 3 de 9, en daarmee de Dame319 variant.

Uiteraard zullen er schakers zijn die het Meijer Random Schaak willen combineren met het Fischer Random Chess waardoor het Fischer Meijer Random Chess ontstaat dat niet minder dan 512*960 = 491520 varianten telt. Een spel met bijna een half miljoen varianten! Ik vermoed dat onze oliebollenschaakkoning Henk Breugem er zijn vingers bij af zal likken als hij hiervan hoort.

Inmiddels zijn er met het Schaak960 al diverse toernooien gespeeld. Er is zelfs sprake van een heus wereldkampioenschap namelijk het Mainz Open. De wereldkampioen van 2009 is Hikaru Nakamura. Ik kijk uit naar het eerste Meijer Random Schaak supertoernooi. Voordat het zover is lijkt het me interessant om eerst in Zoetermeer een M36 toernooi te organiseren. Dat is dan meteen het eerste wereldkampioenschap. Voor de winnaar van dit toernooi, en daarmee de eerste wereldkampioen Meijer Random Schaak, stel ik een echt Boliviaans schaakspel ter beschikking.

20 maart 2010