"Vertrokken schakers" door Hans Meijer

Op 22 september 2008 vertrok Gérard Jansen uit deze wereld. Hij was een van mijn schaakvrienden. Ik las aandachtig de rouwkaart die een van zijn dochters mij toestuurde. Op 28 maart 1932 was hij in Luik geboren. Een Franstalige Belg! Vandaar dat hij, als het maar even kon, met zijn camper naar Frankrijk ging. Daar voelde hij zich thuis. Dat zal ook de diepere reden geweest zijn dat hij, zijn vrouw Sini, Gardenia en ik in hotel restaurant BonAparte gingen dineren toen we hem in zijn woonplaats opzochten. Gérard en Sini woonden in Lochem in een mooi huis aan de Torenmolenlaan. Voor een schaker vond ik dat wel toepasselijk. Hij was lid van de SV Lochem. De schakers van deze kleine club zullen hem zeker missen. Vrijwel in zijn eentje schreef hij het clubblad vol. De Variant heette het. De drie exemplaren die ik in mijn bezit zijn mooi strak vormgegeven met een keurige omslag. Vergeleken met Gérard rommelden Manuel Nepveu en ik maar wat aan met het clubblad van Promotie. Van tijd tot tijd stuurde ik hem er eentje toe. In een brief die ik eind 1998 van hem kreeg lichtte hij zijn kijk op een clubblad als volgt toe: “Het artikel van Rob de Vries over internetschaken neem ik bijna onverkort over in de volgende Variant. Dát is nog net te begrijpen voor de gemiddelde lezer van het blad. Het moet allemaal niet te moeilijk worden anders leggen ze het zo opzij. Dat doen ze al met het Schaakmagazine bleek tijdens de jaarvergadering. Ik moet zorgen voor gemakkelijk leesbare stukjes waarin ze zichzelf herkennen. Ik strijk ook de nog zwakker dan ik (Gérard had een rating van om en nabij de 1600) spelenden af en toe over de bol door een door hen gespeelde wilde schuifpartij met veel faveur te publiceren. Het is bijna vertederend om te zien hoe ze op de avond van het verschijnen van het blad snel doorbladeren om hun naam gedrukt te ontdekken. Dat het samenstellen veel tijd en fantasie kost hoef ik jou niet te vertellen. Het geeft mij echter wel voldoening als ik van diverse clubs van de Oostelijke Schaakbond reacties krijg. Van hoe doe je dat nou precies, welk programma gebruik je etc..” Op die laatste vraag weet ik het antwoord. Het programma dat hij gebruikte was WordPerfect (WP) waarin hij zó goed de weg wist dat de medewerkers van de WP helpdesk Gérard belden met vragen waarop zij het antwoord schuldig moesten blijven!

Een schaker die ik al geruime tijd mis is Henk Luitjes. Tijdens het bezoek van Willem Broekman, Bernard Bannink, Manuel Nepveu en Henk Alberts aan Bolivia dit jaar moest ik onwillekeurig aan onze vaste reisgenoot denken. Ik stelde me voor hoe we met zijn zessen door Bolivia reisden. In Samaipata zou Henk ongetwijfeld zo snel mogelijk zijn lopers afruilen om daarna te proberen met zijn paarden de vijandelijke stelling onder de voet te lopen. Dat heeft hij bij mij ook een keer geprobeerd. In een partij die we in 1985 speelden stonden er na zegge en schrijve zestien zetten twee lopers en twee paarden op het bord. Henk keek op dat moment heel tevreden uit zijn ogen want hij had de teugels van beide paarden in handen. Henk was er echter niet bij in Bolivia. Begin juni 2000, vlak voordat we naar Liechtenstein afreisden zag ik hem voor het laatst. Hij was, hoewel ongeneeslijk ziek, opgewekt als altijd. Zijn kinderen hadden het veel moeilijker met de onmogelijke situatie. Ik zie ze nu nog sprakeloos en met een verbijsterde blik in hun ogen naast het bed van hun vader staan. Nog geen maand later, op 6 juli 2000, verliet Henk ons.

Zo af en toe kom ik namen tegen van schakers die ik ooit eens achter het bord ontmoet heb en nu weg zijn. Meestal zijn ze oud als ze ons hier achterlaten. De eindspelcomponist drs. Th.C.L. Kok, die ik in Breukelen achter het bord trof, vierde in 1999 nog zijn 93ste verjaardag, en Willem Jan Wolthuis, die ik tijdens de Amsterdamse Schaakolympiade ontmoette, bereikte in 2006 de leeftijd van 86. Beiden schaakten hun hele leven lang. Zo namen ze in 1946 allebei aan het Vierstedentoernooi (Amsterdam, Utrecht, Rotterdam en Den Haag) deel! Dat was drie jaar voordat ik mijn entree in deze wereld maakte.

Een enkeling is nog jong als hij het hier voor gezien moet houden. Without Rik Lith all the chess café are empty las ik in maart 2007 op de ChessVibes website. Zijn naam en gezicht kwamen me vaag bekend voor. Toen ik mijn schaakpartijen doorkeek ging er een belletje bij me rinkelen. Op 28 mei 1988 troffen we elkaar achter het bord in het Oranjehuis aan de Ostadelaan in Amsterdam tijdens een wedstrijd van Promotie tegen Caïssa. In Emoties heb ik later in het clubblad uit de doeken gedaan hoe hij mij bij die gelegenheid kansloos versloeg. Rik was pas 52 toen hij vertrok. Op ChessVibes staat de tekst van de toespraak die Roel van Duijn hield bij de begrafenis van Rik. Er staan drie van zijn partijen bij. Een winstpartij tegen Hans Böhm, een remise tegen Predrag Nikolic en een remise tegen Dr. Max Euwe. De laatste partij is voorzien van het commentaar van de oud-wereldkampioen zoals dat in het meinummer van Schakend Nederland in 1981 verscheen.

Elke keer als er een schaker vertrekt wordt het wat stiller om ons heen. Het zijn onze dichters die onze gevoelens het scherpst in woorden weten te vangen. Gustavo Bécquer in zijn Cerraron sus ojos (Ante aquel contraste de vida y misterio, de luz y tinieblas, yo pensé un momento: ¡Dios mío, qué solos se quedan los muertos!). Ida Gerhardt in haar De gestorvene (‘Zeven maal over de zeeën te gaan – zeven maal om met z’n tweeën te staan!’). Johann Wolfgang Goethe in zijn Der Erlkönig (Wer reitet so spät durch Nacht und Wind? Er ist der Vater mit seinem Kind. ... “Mein Sohn, was birgst du so bang dein Gesicht?” “Siehst Vater, du den Erlkönig nicht?”). Dylan Thomas in zijn And death shall have no dominion (Though they go mad they shall be sane, Though they sink through the sea they shall rise again, Though lovers be lost love shall not; And death shall have no dominion.).