Even geleden werden er op tv gelijktijdig twee films uitgezonden die ik beide eigenlijk wilde zien.

“Agora” – klassiek Grieks voor zoiets als  “marktplaats”-  gaat over de vrouwelijke wiskundige, sterrenkundige en filosoof Hypatia, die in de vierde, begin vijfde eeuw in Alexandrie woonde en werkte. “Searching for Bobby Fischer”gaat over de ontdekking van een schakertje die de nieuwe Fischer zou kunnen worden. Ik moest zappen en dat heb ik ook dapper gedaan.

Agora verhaalt van de religieuze en politieke woelingen in Alexandrië rond het jaar 400. Hypatia is de stem van het redelijke verstand en wordt aanvankelijk alom gerespecteerd in haar woonplaats in een tijd dat vrouwen normaliter niet meetellen. Helaas blijft dat niet zo en Hypatia wordt uiteindelijk slachtoffer van opgehitste Christenen die haar lynchen. Omdat er vrijwel niets met zekerheid bekend is van de historische Hypatia heeft de film noodzakelijk het karakter van historische fictie gekregen. Het viel me tegen. Het geweld tussen Christenen en niet-Christenen kon me slecht bij de les houden (zappen maar weer...!). Maar vooral het feit dat Hypatia in de film op de proppen komt met het moderne wereldbeeld waarin de planeten in ellipsen rond de zon bewegen lag mij om historische en inhoudelijke redenen iets te zwaar op de maag. De regisseur vult als klap op de vuurpijl de laatste ogenblikken van Hypatia op echt unieke wijze in. In het echt zou zij levend zijn gevild en verbrand. Voor de film toch maar even een iets sympathiekere - alles is relatief - uitweg gekozen... Je wilt de film tenslotte ook in kinderachtige landen als de USA kunnen slijten...

De film “Searching for Bobby Fischer” is gebaseerd op een boek van Fred Waitzkin en beschrijft  hoe hij ontdekt dat zoon Josh grote aanleg heeft voor schaken, hoe hij een schaakleraar in de arm neemt en hoe er spanningen ontstaan wanneer de leraar Josh het snelschaken verbiedt met schaakjunks in het park. Uiteindelijk doet Josh, tegen advies van de schaakleraar in, mee aan een jeugdtoernooi. Daar wint hij in de finale van een sterkere en behoorlijk schaak-monomane tegenstander.

Joshua Waitzkin bestaat dus echt, is IM, heeft een rating, maar schaakt niet veel meer. De film zou  zomaar een kloppend verhaal kunnen zijn. Maar neen: ook in deze film zit volop fictie. Zowel Josh Waitzkins tegenstander in die laatste toernooironde als het partijresultaat blijken geheel verzonnen. En de gebeurtenissen tijdens deze beslissende pot zijn ietsjes te ongeloofwaardig om zich echt zo afgespeeld te hebben. Zo biedt Josh remise aan terwijl hij ziet dat hij gewonnen staat en slaat de tegenstander die dat ook wel inziet het aanbod vrolijk af. De altruïst en de idioot, gelooft u het?

Bij menige schaakfilm wordt er op vooroordelen ingespeeld. Hier beweert de schaakleraar met droge ogen dat alle grote schakers elkaar haten en dat dat ook zo moet zijn. Mwah,  Boris Spasski denkt daar anders over, om maar iemand te noemen.

Overigens is de titel van de film uiteindelijk niet helemaal geloofwaardig: Waitzkin is niet de jongen die schaak eet en drinkt en droomt. Niet het materiaal waar men Fischertjes van maakt. Te normaal, vrees ik. 

Mijn avondje zappen is al met al niet uitgelopen op een gevoel dat ik mijn tijd heb zitten verdoen.

Agora kunt u dan wel overslaan, Searching voor Bobby Fischer is toch wel aardig en in ieder geval niet zo schandalig idioot als zoveel schaakfilms.