Meneer Blatter. Ik noem u geen voorzitter meer, meneer Blatter. U verdient die titel niet.

Herr Blatter, geef ons geld terug. Spreek de waarheid over de gangsters om u heen en verdwijn. Verdwijn uit de openbaarheid.
Andrew Jenning, 31-5-2011

Hoe krijg je Sepp Blatter weg als voorzitter van de FIFA? Dat is dezelfde vraag als hoe je Kirsan Iljoemshinov weg krijgt als voorzitter van de FIDE.

Beiden stellen zich verkiesbaar voor een volgende termijn van vier jaar. Blatter is in 1998 president van de FIFA geworden. Daar wordt veel heisa over gemaakt, maar het kan erger:  Iljoemshinov is al vanaf 1995 de eerste man binnen de FIDE. Een veelgehoord bezwaar tegen een volgende termijn van Blatter is zijn leeftijd. De man is geboren in 1936 en zal aan het eind van een eventuele volgende termijn 82 jaar zijn. Iljoemshinov is geboren in 1962. Zijn leeftijd is geen groot obstakel. Garry Kasparov, de man die hem in augustus wil opvolgen, is slechts een jaar jonger.

Het is niet zozeer de leeftijd die bezwaarlijk is, het is de lange tijd dat de heren aan de top van hun organisaties staan. Langdurig leiderschap kan leiden tot een te sterke identificatie. De leiders zien en voelen de organisatie als een deel van zichzelf. Organisatiebelang wordt persoonlijk belang en omgekeerd. Jouw vrienden zijn de vrienden van de organisatie, de vijanden van de organisatie zijn jouw persoonlijke vijanden.  Als het zover is, dan is de drempel voor vriendjespolitiek en zelfverrijking (“schaamteloos graaien”) nog maar laag.

Dus: hoe krijg je Blatter en Iljoemshinov weg? Door verkiezingen, zou je denken. Het mooie van democratie is dat je de mensen kiest die de regering (van een staat) of de leiding (van een organisatie) moeten gaan vormen, maar minstens zo mooi is dat je ze bij de volgende verkiezingen weer kunt wegstemmen.

Geen probleem dus? Zo gemakkelijk is het niet, zoals u al dacht. Internationale sportorganisaties hebben wat men noemt een democratisch tekort. Ook als er niet wordt gefraudeerd zijn de regels vaak zo dat het uiteindelijke resultaat van bestuursverkiezingen (in het bijzonder presidentsverkiezingen) indruist tegen ons rechtvaardigheidsgevoel. Soms lijken het wel parlementaire democratieën, waar de verkiezingsuitslagen soms tot de meest verrassende resultaten kunnen leiden, althans tot uitkomsten waaraan de kiezers in de verste verte niet hadden gedacht toen zij hun stem uitbrachten.

Blatter is in 2011 gekozen omdat hij de enige kandidaat was. Zijn tegenstrever, Bin Hammam, had zich moeten terugtrekken op beschuldiging van fraude. Hij had geprobeerd de stemmen van afgevaardigden te kopen. Hoe bekend klinkt ons dat in de oren! Kirsan Iljoeshinov heeft in 2010 afgevaardigden van een groot aantal schaakontwikkelingslanden met mooie woorden, kleine geschenken en loze beloften overgehaald op hem te stemmen.

De meeste stemmen tellen. Niet de stemmen van de schakers, stel je voor. Wat zou er gebeuren als alle schakers die via een landelijke bond bij de FIDE zijn aangesloten individueel hun stem zouden uitbrengen? De beste schaker aller tijden, Kasparov dus, zou dan veel meer kans maken te winnen dan in het huidige systeem waarin elke landelijke bond één stem heeft. Maar de stembusfraude zou enorm zijn en de opkomst waarschijnlijk laag en onevenwichtig gespreid over de landen.

Je zou de stemmen van de landelijke bonden kunnen relateren aan hun aantal leden. Het gevolg daarvan zal zijn dat enkele zeer grote bonden (Rusland, China) een machtspositie krijgen. Rusland steunt Iljoemshinov, en dus verandert er niets.

Als we ons druk maken over het schaken, komt bij mij altijd de vraag op: Waar hebben we het over? De wereld staat in brand. Oekraïne, Syrië, ISIS, Boko Haram. In Israel en de Palestijnse gebieden worden kinderen ontvoerd en vermoord om politieke redenen. In Brazilië heerst woede over de torenhoge uitgaven voor het WK-voetbal terwijl miljoenen mensen in armoede leven. Wij winden ons op over Blatter en Iljoemshinov.

Hoewel het opium van het volk is, biedt sport in alle ellende veel mensen vreugde en plezier. Door geldzucht en machtswellust dreigen echter ook de leuke kantjes van de sport af te gaan. Ik ben benieuwd hoeveel matchfixing na het WK-voetbal boven water komt. Al jaren is bekend dat schakers soms vooraf afspraken maken over de partij en niemand weet hoe vaak stiekem een computer wordt gebruikt. De mensheid wil bedrogen worden, maar er zijn grenzen. De corruptie in de sport kan niet worden gestopt als de bestuurders niet vrij van smetten zijn.

Als via verkiezingen en de interne kanalen van de sportorganisaties geen verbetering kan worden bereikt, dan moet het via die andere poot van democratie: openheid en transparantie. Sportorganisaties zijn daar niet goed in. Tot nu toe moeten we het vooral hebben van kritische onderzoeksjournalisten, zoals Andrew Jenning, die al vele jaren de luis in de pels van de FIDE en het IOC is. Critici zijn er ook in de schaakwereld genoeg. Een lust om te lezen zijn de stukken van Nigel Short in New in Chess. Ga zo door Nigel!

Persoonlijk heb ik mijn best gedaan een steentje bij te dragen met mijn columns voor Promotie. In mondiaal perspectief was dat een minuscuul druppeltje op een grote gloeiende plaat, maar ik heb de illusie dat het op Zoetermeerse schaal toch de moeite waard is geweest.

Ik dank u voor uw aandacht in de afgelopen jaren.