Op 6 april nam ik afscheid van de ondernemingsraad van TNO. Daar hoort een toespraak bij en een boek. “Naar alle ONwaarschijnlijkheid” was de titel van het boek. Geschreven door de hoogleraar mathematische fysica Klaas Landsman. Als u het boek nog niet heeft: ren naar de betere boekhandel of ga direct online! Een juweel is het. In driehonderd bladzijden passeren de volgende onderwerpen de revue: coïncidenties, finetuning for life, toeval in de natuurkunde, toeval in evolutiebiologie, toeval en vrije wil, toeval en religie.
Kortom, dit boek gaat over toeval, waarbij subtiele verschillen in de verschillende contexten duidelijk naar voren komen. Hier nu eens geen filosofengebabbel, maar een kraakheldere uiteenzetting van een hoogleraar met een kraakhelder hoofd. Een verademing…. (Dat wil overigens niet zeggen dat het boek wegleest als een keukenmeidenroman, maar dat zal ook wel niemand verwachten bij zo’n onderwerp.)

In het hoofdstuk over “toeval en vrije wil” kwam ik enkele passages tegen over het schaken, waarbij deze me rechtop deed zitten:

 “Wat moet Loeki Knol doen? Een muntje opgooien en verder niet omkijken. Haar hele verdere leven zal afhangen van die worp, zoals dat van mij mede is bepaald door het doen van een verkeerde zet (terwijl ik de juiste overwoog!) waardoor mijn carrière op de 64 velden vroegtijdig strandde….”

Even Wikipedia raadplegen. En jawel hoor, het schaken van de Nijmeegse prof wordt genoemd, maar in een nogal raadselachtige zin: “Hij zag af van een professionele schaakcarrière na de weigering van Max Euwe (wereldkampioen van 1935-1937) hem de hand te schudden na een verdiende nederlaag.” Dat is toch iets anders dan wat de schrijver zelf zegt. Bovendien, zou Euwe verslagen zijn en hem vervolgens niet de hand gereikt hebben? Zou het werkelijk? En is dat dan een reden om van een professionele schaakcarrière af te zien? Hoe het ook zij, Landsman is buiten de 64 velden uitstekend terechtgekomen en als Euwe daaraan bijgedragen heeft door hem geen hand te geven, dan heeft de oud-wereldkampioen de wetenschap, de wetenschapsjournalistiek (en misschien ook de persoon) toevallig een goede dienst bewezen.