MET GROOT GEMAK. door Ruurd Kunnen

Op 29 november schreef ik op deze plek dat na de opheffing van de Sovjet Unie in de nieuw ontstane republieken nog allerlei oude structuren waren blijven bestaan of nieuwe autocratische regimes waren opgekomen. Ik voegde daaraan toe: "Het is in dit milieu dat Kirsan Iljoemshinov, de dictator van Kalmukki? en president van de wereldschaakbond, zich met groot gemak beweegt". Vervolgens wees ik op Iljoemshinov's goede betrekkingen met de ondemocratisch gekozen presidenten Leonid Koetsjma van Oekra?ne en Iljam Aleijev van Azerbeidzjan en op zijn toenaderingen tot kolonel Muammar Ghadaffi, de leider van de militaire dictatuur die heerst over de voormalige terroristenstaat Libi?. Verwacht kon worden dat dit verhaal spoedig een vervolg zou krijgen.

Eind februari besloot de FIDE dat het wereldkampioenschap voor vrouwen zal plaatsvinden in Georgi?, "on the invitation of H.E. Aslan Abashidze, Head of the Republic of Adjara". Dat was een opmerkelijke mededeling, want toen hij werd gedaan waren de spanningen tussen Adzjari? en Georgi? hoog opgelopen. Adzjari? is een provincie van Georgi? en wordt al dertien jaar met ijzeren hand geregeerd door de ondemocratisch gekozen leider Aslan Abasjidze, die in dit opzicht wonderwel past in het rijtje Iljoemshinov, Koetsjma, Aleijev, Ghadaffi. De provincie is rijk, doordat de enige zeehaven van Georgi?, Batumi (bekend van vele schaaktoernooien en beoogde plaats van handeling voor het WK-vrouwen), binnen haar grenzen ligt. Abasjidze weigert belasting af te dragen aan de centrale regering in Tbilisi. De opbrengsten van de levendige handel met Turkije verdwijnen in de zakken van de provinciale leiders. Het conflict met Georgi? laaide op nadat Edvard Sjevarnadze vorig jaar november vanwege verkiezingscorruptie in een fluwelen revolutie werd afgezet. Abasjidze was een beschermeling van Sjevarnadze en hij weigerde aanvankelijk in te stemmen met de nieuwe koers van de in vrije presidentsverkiezingen met ruim 90% van de stemmen gekozen Michail Saakasjvili. De nieuwe president werd door paramilitaire troepen de toegang tot Batumi geweigerd. Er dreigde een gewapend conflict, dat gelukkig is afgewend. Door de uitnodiging van Abasjidze te aanvaarden laadt de FIDE de verdenking op zich dat zij partij kiest in het conflict. Om het nog erger te maken spreekt ze Abasjidze aan met His Excellency (H.E.), alsof hij president is, en noemt ze Adzjari? een republiek, alsof het een autonome staat is.

Ook de zaak-Ghadaffi heeft een vervolg gekregen. De FIDE heeft officieel bekend gemaakt dat het wereldkampioenschap schaken in juni en juli zal worden gehouden in de Libische hoofdstad Tripoli. Ghadaffi is beschermheer van het toernooi, betaalt de organisatie en zorgt voor een goedgevulde prijzenpot. Op de website van de FIDE zien we foto's van Ghadaffi en Iljoemshinov terwijl ze breed lachend een potje schaken. Vrienden onder elkaar.

Kort na Iljoemshinov bezocht Tony Blair, met instemming van de Amerikaanse regering, de Libische leider. In de strijd tegen het internationale terrorisme hebben de leiders van het vrije Westen blijkbaar behoefte aan een bondgenootschap met een land dat volgens de wetten van de sharia en niet volgens een democratisch vastgestelde grondwet wordt geregeerd, en met een man die medeverantwoordelijk is voor ettelijke terroristische moordaanslagen in de jaren 70 en 80. De houding ten aanzien van Ghadaffi is opvallend snel omgeslagen, want het Lockerbee-proces is nog niet zo heel lang geleden afgesloten. Hoe kan dat?
Ik vraag me af of onze schaakpresident in deze zaak pingpongdiplomatie heeft bedreven. Voorafgaand aan het succesvolle bezoek van Henri Kissinger, minister van Buitenlandse Zaken onder Nixon, in 1971 aan Peking had een Amerikaans tafeltennisteam meegedaan aan wedstrijden in China en op die manier het ijs in de Chinees-Amerikaanse relatie gebroken. Heeft Iljoemshinov het ijs gebroken voor Tony Blair? Het klinkt onwaarschijnlijk, maar het zou kunnen. Het politieke mechanisme achter pingpongdiplomatie is dat een spiering wordt uitgeworpen om een kabeljauw te vangen. In vergelijking met de wereldeconomie en de wereldpolitiek is sport vrij onbelangrijk. Als er in sportcontacten tussen vijandige landen iets misgaat, is dat niet zo heel erg. Als ze een succes worden, kan de politiek er gebruik van maken. Wat tafeltennissers kunnen, kunnen schakers ook. Schaken is een sport waarvoor de belangstelling in de Arabische landen groeiende is. Daar komt bij dat Iljoemshinov ook nog een echt staatshoofd is. Het feit dat Kalmukki? een klein arm landje is en Iljoemshinov een onbelangrijk staatshoofd, maakt hem vanuit het spiering-kabeljauw-perspectief uitermate geschikt voor de rol van pingpongdiplomaat. Hij blijkt in maart ook intermediair tussen Ghadaffi en Putin te zijn geweest. Op de website van de FIDE staat dat de heren presidenten elkaar in Sotchi hebben ontmoet en dat Iljoemshinov een brief van Ghadaffi heeft overhandigd waarin deze Putin uitnodigt het schaak-WK te komen bezoeken. Waarom dan ook niet postillon d'amour voor Ghadaffi en Blair? Per slot van rekening spelen deze zaken zich af in een milieu waarin Iljoemshinov zich met groot gemak beweegt.