FLUWELEN REVOLUTIE, door Ruurd Kunnen

Georgi? is een sterk schaakland. De vroegere wereldkampioenes Nona Gaprindashvili en Maya Tsjiboerdanidze en de huidige Europees kampioen Zoerab Azmaiparashvili komen uit dit land. In de top100 van de FIDE-ratinglijst staan bij de mannen drie en bij de vrouwen vijf Georgi?rs.
Vorige week vond in Georgi? een fluwelen revolutie plaats. President Edvard Sjevarnadze werd na dagenlange demonstraties gedwongen af te treden. In het Westen had hij de naam een van de architecten van Gorbatsjov's perestroika te zijn, maar in Georgi? stond hij als president aan het hoofd van een corrupt en frauduleus regime.
Het einde van de Sovjet Unie bracht niet overal de hervormingen waarop velen hadden gehoopt. In de meeste Sovjetrepublieken bleven oude structuren bestaan en als de oude communistische elite zich niet in een nieuw partijpolitiek jasje stak en op zijn machtsposities bleef, kwam er wel een nieuwe elite voor in de plaats die niet veel beter was. Het is in dit milieu dat Kirsan Iljoemshinov, de dictator van Kalmukki? en president van de wereldschaakbond, zich met groot gemak beweegt. In Georgi? heeft weliswaar een machtsovername plaatsgevonden, maar er zijn nog vrienden genoeg over. Een van hen is Leonid Koetsjma, de president van Oekra?ne.

Oekra?ne is een sterk schaakland. Het mag onder andere FIDE-wereldkampioen Ruslan Ponomariov en topgrootmeester Vassili Ivantsjoek tot zijn burgers rekenen. Koetsjma is in 1999 herkozen als president, en aan die verkiezing zit een luchtje. De waarnemers van de OVSE hebben onregelmatigheden geconstateerd, zowel in de verkiezingscampagne (met name een sterke pro-Koetsjma ori?ntatie van de media) als in de stemprocedures (interventie van ambtenaren ten bate van Koetsjma). De uitvoering van zijn hervormingsplannen heeft tot een diepe parlementaire crisis geleid, die inmiddels wel is opgelost, maar waaruit de dictatoriale leiderschapstijl van Koetsjma duidelijk is gebleken. Op 16 september 2000 werd in een greppel in de buurt van Kiev het onthoofde lichaam gevonden van de 31-jarige journalist Georgy Gongadze, die onderzoek deed naar corruptie in Oekra?ense regeringskringen. Koetsjma wordt er door de oppositie van beschuldigd met de moord te maken te hebben.
Tussen deze man en Iljoemshinov, die wordt beschuldigd van betrokkenheid bij de moord op de Kalmukse journaliste Larissa Joedina, moest het wel klikken. Zij kwamen in de zomermaanden overeen dat de match tussen Kasparov en Ponomariov om het FIDE-wereldkampioenschap op kosten van Oekra?ne zou plaatsvinden op de Krim. Die match ging zoals bekend niet door. Na allerlei schaakpolitieke manoeuvres heeft de FIDE nu besloten dat er in twee knock out-toernooien om het FIDE-WK wordt gespeeld. Het was erg moeilijk om sponsors voor deze toernooien te vinden, maar naar verluidt is het uiteindelijk toch gelukt. Het ene toernooi wordt gespeeld in Azerbeidzjan en het andere in Libi?.

Azerbeidzjan is een sterk schaakland. Kasparov is van geboorte een Azerbeidzjaan en het grote talent Teimour Radjabov komt eveneens uit dit land. Maar ook met Azerbeidzjan zit het niet snor. Ongeveer gelijktijdig met de verkiezingen in Georgi? zijn in Azerbeidzjan presidentsverkiezingen gehouden en evenals Sjevarnadze wordt president Iljam Aleijev ervan beschuldigd zwaar te hebben gefraudeerd en de oppositie te hebben ge?ntimideerd. De OVSE heeft vastgesteld dat de parlementsverkiezingen oneerlijk zijn verlopen. Daar komt bij dat Aleijev in New York terecht staat wegens corruptie bij de privatisering van de olieindustrie in zijn land.
Libi? is geen sterk schaakland. Het land wordt sinds 1969 na een militaire staatsgreep geregeerd door kolonel Muammar Ghadaffi. Er is geen grondwet. De wetten van het land zijn afgeleid van de Islamitische wet, de sharia en van Ghadaffi's politieke filosofie. In de praktijk is Libi? een dictatuur met Ghadaffi aan het hoofd die decreten uitvaardigt en gesteund wordt door een kleine kliek van militaire en politieke ambtenaren. Libi? is beschuldigd van grootschalige schendingen van de mensenrechten en van door de overheid gesponsord terrorisme.

Met deze regimes van Aleijev en Ghadaffi gaat de FIDE in zee om haar wereldkampioenschap te redden. Voor Iljoemshinov is er waarschijnlijk geen vuiltje aan de lucht. Voor een respectabele wereldschaakbond zou deze samenwerking met corrupte dictatoriale regimes echter onacceptabel moeten zijn. Het is tijd voor een fluwelen revolutie binnen de FIDE.