De vloek van Kirsan , door Ruurd Kunnen

Kort geleden was Andrew Jennings in Nederland. Jennings is bekend geworden door het boek The Lords of the Rings: Power, Money and Drugs in the Modern Olympics uit 1992 dat hij samen met Viv Simson heeft geschreven. Later volgden nog The New Lords of the Rings en The Great Olympic Swindle. Jennings is een onderzoeksjournalist die de taak op zich heeft genomen corruptie en machtsmisbruik in de sportwereld aan de kaak te stellen. In The Lords of the Rings zet hij nauwkeurig uiteen hoe João Havelange er in 1974 in slaagde president van de FIFA te worden. In ruil voor hun stem bij de verkiezingen beloofde hij de Aziatische en Afrikaanse voetbalbonden o.a. uitbreiding van het aantal deelnemers aan de eindronden van het WK, zodat meer Afrikaanse en Aziatische landen mee konden doen. Toen hij gekozen was, kon hij deze beloften slechts inlossen met de hulp Juan Antonio Samaranch, de minister voor sportzaken in de fascistische Spaanse regering onder generaal Franco. Het organisatiecomité van het WK voetbal 1982 in Barcelona was om financiële redenen tegen uitbreiding van het aantal deelnemers en ging pas na zware druk van Samaranch overstag. Als tegenprestatie hielp Havelange Samaranch aan de stemmen van Latijns-Amerikaanse en Afrikaanse landen bij zijn verkiezing tot voorzitter van het Internationale Olympische Comité in 1980.

Het schaken heeft geen Andrew Jennings, onze klokkenluider is Sarah Hurst. Deze Britse journaliste heeft de strijd aangebonden met het onrecht dat Kirsan Iljoemshinov heet. Haar wederwaardigheden staan beschreven in het in 2002 verschenen boek Curse of Kirsan, een bundeling van artikelen vanaf ongeveer 1995. Iljoemshinov is sinds 1993 president van de Russische autonome republiek Kalmukkië en sinds 1995 president van de wereldschaakbond FIDE. Evenmin als zijn collega's uit de voetbalsport en de Olympische beweging is hij om zijn mooie ogen president van de FIDE geworden. Zijn verkiezingen vallen op door intriges en omkoping. Kort voor zijn herverkiezing in 2002 trokken de tegenkandidaten zich terug om later als vice-president een plaatsje in de ploeg van Iljoemshinov te krijgen. Als reden gaven zij op dat je de FIDE beter van binnenuit kunt hervormen dan een kansloze tegenkandidatuur in stand te houden. Iljoemshinov pompt veel geld in het schaken. De wereldkampioenschappen zijn voor de spelers aantrekkelijke toernooien geworden met hoge geldprijzen: Elista 1996 (laatste FIDE-wereldkampioenschap oude stijl): $ 2 miljoen, Groningen/Lausanne 1997-98: $ 5 miljoen, Las Vegas 1999, New Delhi/Teheran 2000, Moskou 2001-02: $ 3 miljoen. Het meest prestigieus was de Schaakolympiade die in 1998 in de Kalmukse hoofdstad Elista werd gehouden. Speciaal voor dit evenement werd een groots Olympisch dorp, Chess City, gebouwd.

Waar Iljoemshinov het benodigde geld vandaan had gehaald, bleef echter een duistere zaak. In Curse of Kirsan geeft Sarah Hurst enige opheldering. Iljoemshinov kan zich als president van de FIDE slechts waarmaken doordat hij ook president van Kalmukkië is. Hij voert een dictatoriaal regiem. Oppositie is niet mogelijk en bij de presidentsverkiezingen worden tegenstanders geïntimideerd en met de dood bedreigd. Overheidscorruptie tiert welig in Kalmukkië. Voor buitenlandse investeerders is in 1994 een belastingvrije zone ingesteld. Via allerlei constructies levert die zone per jaar 20 miljoen dollar op. Dat geld komt niet aan de bevolking van Kalmukkië ten goede (die wacht nog steeds op de beloofde waterleiding en achterstallige pensioenen en kinderbijslag), maar komt terecht in de zakken van één man: Kirsan Iljoemshinov.

De conclusie die uit het boek van Sarah Hurst kan worden getrokken is glashelder: De FIDE drijft op corruptie. Helaas is dat niet alles. De naam van Iljoemshinov is ook verbonden aan de moord op Larissa Joedina, redactrice van de oppositionele krant Sovetskaja Kalmykia Segodnja. Niet alleen Sarah Hurst heeft hierover geschreven, ook in het boek Schaakmat in Kalmukkië van Oosteuropadeskundige Martin van den Heuvel komt de zaak uitgebreid aan de orde. Larissa werkte aan een artikel over corruptie bij een Kalmuks staatsbedrijf toen zij, na eerdere bedreigingen, werd doodgestoken. Twee medewerkers van Iljoemshinov worden veroordeeld, de broer van Iljoemshinov blijkt de avond voor de moord in de flat van Larissa te zijn geweest.

Martin van den Heuvel droeg zijn boek op aan de KNSB "in de hoop dat deze zal meewerken aan een schaaktoekomst zonder FIDE-president Kirsan Iljoemshinov". Curse of Kirsan is opgedragen aan Larissa Joedina. Sarah Hurst heeft in 1998 opgeroepen om de Olympiade in Elista te boykotten. Bijna niemand gaf daar gehoor aan, integendeel. Iljoemshinov werd op het gelijktijdig gehouden FIDE-congres unaniem herkozen.

Voor de FIDE is het niet goed door een dictator bestuurd te worden en het Kalmukse volk is er niet bij gebaat dat de dictator mede door de internationale schaakwereld in het zadel wordt gehouden. We hebben mensen als Andrew Jennings, Sarah Hurst en Martin van den Heuvel nodig om ons steeds met onthullende publicaties op onze verantwoordelijkheid te wijzen.