De schaaktrainer

Laat ik vooropstellen dat ik geen echte schaaktrainer ben. Ik heb tot nu toe namelijk pas ??n keer gedurende twee weken met een jonge schaker meegedacht over hoe hij wellicht een betere schaker zou kunnen worden. Ik deed dit in december 2011 op verzoek van Rolando Luna, de leider van het 'Palacio de Ajedrez' in Samaipata, Bolivia.
Twee weken lang hebben ik en FM Carlos Saavedra tijdens de door ons gegeven training maar wat aangerommeld en hoewel we de indruk hadden dat Juan Gabriel Quispe (15) het een en ander van ons oppikte was het duidelijk dat hij nog een lange weg te gaan had.
Wie schetst echter mijn verbazing toen een opgewekte Rolando Luna mij, nog geen drie maanden later, vanuit de trufi die hem en zijn schakertjes naar Samaipata terugbracht opbelde met het nieuws dat Juan Gabriel zich in Santa Cruz geplaatst had voor het schaakkampioenschap van Bolivia 2012. Als trotse trainer bekeek ik onze leerling plotseling met andere ogen en mijn borst zwol, om Gerrit Komrij te citeren, tot slagschiphoogte.

Ik was lang niet de enige die verbaasd opkeek van het succes van Juan Gabriel Quispe. Van de 63 deelnemende schakers moest Juan Gabriel (Elo 1901) er niet minder dan 22 op rating voor laten gaan. De twee sterkste schakers waren de Peruaan Kelver Vera (2297) en Ariel Martinez (2208). Vooraf was Juan Gabriel volstrekt kansloos dus wat was achteraf ons geheim?

Toen Juan Gabriel in december in Cochabamba arriveerde was hij een nerveus wrak. Hij was een schakertje dat veel te veel belang hechtte aan de uitkomst van elke partij en verkrampt achter het bord zat. Na een verloren partij was hij helemaal van slag. Ik zag het als mijn eerste taak hem weer te leren genieten van het schaakspel zonder zich druk te maken over het resultaat. Tactisch wist hij al het een en ander. Op dat vlak was hij door Rolando Luna in Samaipata jarenlang uitgebreid getraind met behulp van onder andere de zes deeltjes van de Nederlandse stappenmethode van Rob Brunia en Cor van Wijgerden (2004-2011) die ik het 'Palacio de Ajedrez' cadeau gedaan had.
Strategisch oogde zijn spel echter bijzonder zwak. Gelukkig stonden er in mijn boekenkast twee exemplaren van 'Chess Strategy for Club Players' (2010) van Herman Grooten waarvan ik er eentje aan Juan Gabriel gaf. Hij kreeg van mij de opdracht elke week een hoofdstuk door te nemen en daarnaast moest hij zijn kennis van de Engelse taal op een hoger peil brengen. Dat Boliviaanse Engels van hem leek nergens op.

Ook gingen we na in welke openingen Juan Gabriel zich thuis voelde. Een duidelijke keuze voor een bepaald openingssysteem heeft zo zijn voordelen. Tegen 1.d4 en 1.c4 kwamen we uit bij de Leningrader variant van het Hollands. Prettig was dat zijn Peruaanse leeftijdsgenoten WGM Deysi Cori (18) en haar broer IGM Jorge Cori (16) deze opening vorig jaar tijdens het 'World Youth Chess Championship' in Caldas Novas, Brazili?, al met succes toepasten. Goede voorbeelden zijn nooit weg. Voor het achterhalen van de verschillende plannen in deze opening gebruikten we de 'Informe de Aperturas' (informatie over openingen) functie van Chessbase. Deze opening bleek een gouden greep te zijn want dankzij de Hollandse verdediging won Juan Gabriel in Santa Cruz onder meer de beslissingspartij om de derde plaats van FM Jorge Molina.

Uit eigen ervaring wist ik dat kennis van toreneindspelen van groot belang is. Ik dook 'Het eindspel 3; Toreneindspelen' (1981) van Max Euwe en Cor van Wijgerden uit mijn boekenkast op waarna we wat elementaire toreneindspelen bekeken. In Santa Cruz leverde deze kennis Juan Gabriel in de laatste ronde, toen hij een toreneindspel met twee tegen drie pionnen op dezelfde vleugel dertig zetten lang tegen Kelver Vera moest verdedigen, een cruciaal half punt op.

Verder speelden Carlos, Juan Gabriel en ik elke dag wat snelschaakpartijtjes om na te gaan of de onderlinge hi?rarchie nog intact was. Dat bleek lang niet altijd het geval te zijn. Een meevaller was dat er in Cochabamba een week lang elke avond een rapidschaak toernooitje gespeeld werd waar acht van de betere Boliviaanse schakers aan deelnamen die om kleine geldprijzen streden. Voor Juan Gabriel waren deze toernooitjes een prima methode om zijn plezier in het spel te hervinden.
Daarvoor gebruikten we ook de schaaksite buho21.com waar we met zijn drie?n onder Juan Gabriel's bijnaam Sepultero, een verkorting van het Spaanse woord voor doodgraver, snelschaakten. Dankzij Carlos schoot de rating van Sepultero omhoog en het lukte Juan Gabriel om die hogere rating vast te houden toen Carlos naar La Paz terugging. Ok?, de Chileense IGM die hij uitdaagde veegde hem op zijn gemak van het bord af maar tevreden vertelde hij mij dat veel schakers tijdens die partij vanaf de zijlijn meegekeken hadden.

En zo kon het gebeuren dat Juan Gabriel Quispe zich achter Javier Salas en de oud-kampioen van Bolivia FM Ronald Campero voor het schaakkampioenschap van Bolivia 2012 plaatste. "Elementair, mijn beste Watson!" zou ik in navolging van Sherlock Holmes willen zeggen.

Jhonny Gutierrez (2042) - Juan Gabriel Quispe (1901), Segundo Clasificatorio Mayores, Santa Cruz, Bolivia, 3 maart 2012.
1.c4 f5 2.g3 g6 3.Lg2 Pf6 4.Pc3 Lg7 5.Pf3 0-0 6.0-0 d6 7.d3 c6 8.Lg5 h6 9.Le3 e5 10.Ld2 Pa6 11.Tb1 De8 12.b4 Ld7 13.a4 g5 14.b5 Pc5 15.bxc6 Lxc6 16.Pb5 Td8 17.Le3 Pg4 18.Lxc5 dxc5 19.Pxa7 Lxa4 20.Dd2 e4 21.Pe1 e3 22.fxe3 Pxe3 23.Tf3 Ld4 24.Kh1 Pg4 25.h3 Pf2+ 26.Kh2 g4 27.Txf2 Lxf2 28.Ld5+ Txd5 29.cxd5 Dh5 30.h4 f4 31.d6 Lxg3+ 32.Kg1 Dxh4 33.Pf3 Lf2+ 34.Kg2 Dg3+ 35.Kf1 gxf3 36.Da2+ Kh8 37.exf3 Dg1+ 38.Ke2 Te8+ 39.Kd2 Le3+ 40.Kc3 Ld4+ 41.Kc4 Dg8# 0-1

Jorge Molina (2159) - Juan Gabriel Quispe (1901), beslissingspartij (rapidschaak), Segundo Clasificatorio Mayores, Santa Cruz, Bolivia, 4 maart 2012.
1.c4 f5 2.d4 g6 3.Pc3 Pf6 4.h4 Lg7 5.h5 Pxh5 6.Txh5 gxh5 7.e4 0-0 8.Dxh5 De8 9.Dd1 d6 10.Ld3 c6 11.Pf3 Dh5 12.Kd2 Pa6 13.a3 e5 14.dxe5 Pc5 15.Kc2 Pxd3 16.Dxd3 fxe4 17.Pxe4 Lf5 18.Pfd2 Dg6 19.Kb3 d5 20.cxd5 cxd5 21.Dxd5+ Le6 22.Pf6+ Txf6 0-1