"Schaken in Afrika" door Hans Meijer

Afrikaans schaakspel

Vorig jaar toen ik voor het eerst in 'zwart Afrika' was zag ik dat men in Tanzania vooral damt. Overal zaten mannen op versleten borden met cola- en fantadoppen te dammen. Die borden telden vierenzestig velden. Sterke dammers op de honderd velden zijn er ook maar daarvoor moeten we naar de andere kant van Afrika. De namen van grootmeesters als, de veel te vroeg overleden, Baba Sy en N'Diage Samb, beide afkomstig uit Senegal, schieten mij te binnen.

Een populair spel dat overal in Afrika gespeeld wordt is het Mancala spel. Dit spel telt zo'n 300 varianten, zie oeis.org/A028932. In Tanzania speelt men Bao en in Dar es Salaam kocht ik een mooie loodzware versie van dit spel. Jan Joost Lindner besteedt in 'Ludieke uren' (2005) het hoofdstuk 'Kuiltjes tellen' aan het Mancala spel want veel meer dan enkele rijen kuiltjes in een plank en wat grote pitten heb je er niet voor nodig. Zij die dit spel zelf eens willen spelen kunnen hun geluk beproeven op awari.cs.vu.nl/awari/. Bij perfect spel is Awari remise zoals in 2002 door John Romein en Henri Bal van de Vrije Universiteit in Amsterdam aangetoond is.

Schaker is veel minder populair in Afrika. In Tanzania heb ik nergens schakers gezien. Je kunt er wel schaakspelen kopen maar die zijn speciaal voor toeristen gemaakt. Langzaam maar zeker doen steeds meer landen van het Afrikaanse continent aan de schaakolympiades mee. De top van Afrika op de eindranglijst van Khanty Mansiysk 2010 bestond uit: Egypte (41 van de 149), Zambia (47), Zuid Afrika (74) en Algerije (89). Egypte had een vrij sterk team met IGM Ahmed Adly (2630), IGM Bassem Amin (2578), IM Khaled Abdel Razik (2480), IM Samy Shoker (2458) en IM Mohamed Ezat (2448). Het team van Zambia, dat slechts een FM telde, overtrof zichzelf door bij de top vijftig te eindigen en dat terwijl hun sterkste speler, de 'Zambezi Shark' IGM Amon Simutowe (2485), verstek liet gaan. Zuid Afrika telde IM Kenny Solomon (2394), IM Watu Kobese (2370) en IM Johannes Manyedi Mabusela (2288) in haar gelederen. IM Mohamed Haddouche (2425) deed voor Algerije mee. Meer Afrikaanse IGMs en IMs heb ik op de deelnemerslijst niet aangetroffen. Een vreemde eend in de Afrikaanse bijt was de Nederlander Cornelis Hoogendijk (1889) die voor Ghana (140) uitkwam. Gelet op dit veld zal het niemand verbazen dat het leeuwendeel van de Afrikaanse landen in de staart van het klassement eindigde.

Veelzeggend is ook de tussenstand, voor wat betreft de laatste zeven schaakolympiades, van de match Bolivia - Afrika +9 =4 -5 (41.5-30.5), zie olimpbase.org. Zo'n zestig procent van de bordpunten kwam bij Bolivia terecht en zo'n veertig procent bij Afrika. Dit komt neer op een verschil in rating van ongeveer tachtig punten en bevestigt dat het schaakniveau in Afrika nogal laag is. Beweren dat het schaken in Afrika helemaal niets voorstelt gaat echter te ver zoals Egypte en Zambia bewijzen. Javier Monroy had er goed aan gedaan in Istanbul zijn tegenstander uit Angola niet te onderschatten. Tijdens de laatste ronde was hij op zijn hoede en won op originele wijze van een schaker uit Botswana.

Voor allen die meer willen weten van het Afrikaanse schaak is er de website thechessdrum.net van Dr. Daaim Shabazz met vele duizenden pagina's over schaken in Afrika. Het is de moeite waard de informatie over Amon Simutowe op deze website te lezen. Hij is de eerste IGM van beneden de Sahara. In 2007 won hij in Arnhem verrassend het Euwe stimulans toernooi en twee jaar later verwierf hij de IGM titel. Max Euwe, die zich als FIDE president ten doel stelde dat elk land een IGM zou tellen, zal hier in de schakershemel zeker het glas op geheven hebben.