"Jaaroverzicht 2005" door Jan de Zeeuw

Gisteren zat ik naar een jaaroverzicht te kijken, sport ditmaal. Het was allemaal dermate fascinerend dat mijn rudimentaire ergernis over het feit dat schaken weer eens werd vergeten nauwelijks kans kreeg zich te ontwikkelen. Tot ik ineens een harige man verwilderd uit een vliegtuig zag stappen, een soort Saddam Hoessein na diens gevangenneming. Het was evenwel Bobby Fischer, die zojuist in Reykjavik was geland. Hij had er enkele maanden Japanse cel opzitten en hoopte op IJsland aan de lange arm van W. Bush te ontkomen. Het sneed me door de ziel de dolende geest zo te zien.

In 1972 landde Fischer ook in Reykjavik. W. Bush leidde toen een tamelijk onbenullig bestaan als dandy, maar zijn meer onderlegde landgenoten hielden de adem in: zou onze man de communisten in een ultiem gevecht verslaan? Bobby bleef intussen onverstoorbaar. Het was al een wonder dat hij ?berhaupt gekomen was. Zoals een Amerikaans nieuwsbericht een paar dagen tevoren had gemeld: 'Het vliegtuig van Icelandic Airlines is vandaag vertrokken zonder Bobby Fischer". Wat volgens mij trouwens bijna iedere dag gebeurt. Zelf volgde ik met rode oortjes de verslaggeving van Hein Donner in de Volkskrant. Ik was vijftien en ik besefte dat ik getuige was een historische match.

De Amerikaan liet zowel Max Euwe als Hein Donner boven zichzelf uitstijgen. FIDE-voorzitter Euwe slaagde erin de match door te laten gaan, Donner brak met zijn po?tische artikelen definitief door als schrijver. Aan inspirerende mensen kun je moeilijk een hekel hebben.

Hij kwam en won de match. De nieuwe wereldkampioen weigerde drie jaar later zijn titel te verdedigen. Zijn obstinate gedrag begon nu echt in het oog te lopen. Niet dat hij zich vaak vertoonde, maar als je hem dan eens hoorde, was het ook goed raak. Volledig ontremd ging hij tekeer hij tegen homo's, joden en Amerikanen in holistische tirades die alleen hijzelf begreep.

Fischer is natuurlijk gestoord, maar hij is niet gek. Zijn partijen naspelen is nog altijd een feest. Zijn 'random chess' begint meer en meer tot de verbeelding te spreken. De Fischer-klok wordt tegenwoordig overal gebruikt. Een schaker behoorlijk betalen is inmiddels de gewoonste zaak van de wereld en toeschouwers die zich niet gedragen, worden met zachte drang uit de toernooizaal verwijderd. Met dank aan Bobby.

Mij schiet ineens een citaat van FIDE-voorzitter Iljoemzinov te binnen: 'Saddam Hussein is a great personality. I like well educated men.' Quotes van W. Bush zal ik jullie besparen. Fischer mag dan gestoord zijn, ik weet er nog wel een paar. Bon courage, Bobby!