"Voorgift" door Harrie Boerkamp

Schaken is een krachtmeting. Je kan het zelfs een sport noemen. Ruurd zal dat graag uitleggen. Een krachtmeting is alleen zuiver als de strijdende partijen gelijke uitgangspunten hebben. Bij schaken praten we dan over
--- hetzelfde materiaal en
--- dezelfde tijd.
Eigenlijk moeten ze ook dezelfde kennis ter beschikking hebben, maar dat ligt wat moeilijker. Want kennis ligt dicht bij ervaring en intuitie en inzicht: daar gaat de strijd juist over.

Het is belangrijk de krachtmeting zuiver te houden. In elke competitie houden we ons daar ook keurig aan. Het enige verschil is de voorzet. We zorgen ervoor dat dat voordeeltje eerlijk verdeeld wordt. Aan het eind van het jaar is dan weer een verantwoorde ranglijst ontstaan met de talentvollen bovenaan en de mindere goden keurig op hun plaats.

Allemaal prima.

Af en toe komt echter de behoefte op om dit vaste patroon te doorbreken. Dat houdt de geest fris. Bij Promotie doen we dit in het zomertoernooi. Het verschil in schaakkracht wordt dan gecompenseerd door een verschil in beschikbare tijd. Een middenmoter kan dan een topper fijn 70 minuten aan zijn bord kluisteren en hem proberen onderuit te halen.

Er is een veel mooiere manier! En dat is spelen met voorgift. De sterkere speler krijgt minder materiaal. In de 19e eeuw was dit heel gewoon. Een grote kampioen als Morphy heeft in zijn leven vaker partijen met voorgift gespeeld dan gelijkop. Er waren voorgiften voor ieder krachtsverschil. Waarbij toen natuurlijk krachtsverschillen bij gebrek aan ELO-rating vrij ruw moesten worden ingeschat.

Op de Winchester Chess Club werd een paar jaar geleden wekelijks het Herbert Handicap Trophy Tournament gespeeld. Daarbij werd de volgende voorgift per ratingverschil gehanteerd:

Ratingverschil   Nadeel sterkere speler 1-100                  zwart 101-200	              zonder f2 201-300	              zwart zonder f7 301-400	              zonder Pb1 401-500	              zwart zonder Pb8

Voor grotere verschillen hebben ze ook voorgiften, maar dat wordt wat bizar. Bij 700 verschil moet zwart het zonder Ta8 stellen (bijvoorbeeld Martens - Bannink) Bij een verschil groter dan 1000 gaat zwart de strijd zelfs aan zonder Dd8 (denk aan Van de Ploeg - De Waal). Er zijn ook aanvullende regels. Als Ta8 ontbreekt, wordt de pion op a6 gezet, zodat ie gedekt staat in de beginstelling. En rokeren met de fantoomtoren is toegestaan.

In andere bronnen is een grote variatie aan voorgiften cq handicaps te vinden. Een bloemlezing:
-- zwakkere speler wint als het remise is
-- zwakkere speler krijgt meer tijd
-- zwakkere speler start met 2 zetten (niet voorbij vierde rij)
-- zwakkere speler start met 6 zetten (niet voorbij vierde rij)
-- sterkere speler zonder Ta8 en f7
-- sterkere speler zonder 2 lichte stukken naar keuze
-- sterkere speler zonder Ta1 en Pg1
-- sterkere speler zonder Ta1 en Th1
-- sterkere speler zonder stukken op de damevleugel.
In 2001 speelden Kasparov en Chapman in Londen een match van vier partijen, waar Kasparov twee pionnen minder kreeg (steeds andere). Hij won nipt met 2? - 1?.

Het spelen met voorgift is een leuke variatie op het gewone schaak. Met een goede mix van extra materiaal, extra zetten en extra tijd kan elk ratingverschil worden gecompenseerd. Misschien in de volgende zomercompetitie?