"Kasparov Revisited" door Jan van den Bergh

Vorige maand verscheen deel II van de " Garry Kasparov on Modern Chess"-serie, de opvolger van zijn reeks mooie boeken over de wereldkampioenen (en hun uitdagers) die eerder het licht zag. Dit nieuwe deel is gewijd aan de eerste twee titelgevechten die Garry Kasparov speelde tegen Anatoly Karpov, in 1984 en 1985.
U weet het vast nog wel, die eindeloze match uit 1984/1985 , die door de toenmalige FIDE-voorzitter Campomanes onder protest van de spelers (?) en nooit definitief opgehelderde duistere omstandigheden werd onderbroken en een jaar later werd "voortgezet," zij het in de vorm van een nieuwe match. Die "verlenging" werd alsnog door Kasparov gewonnen. Hij werd daarmee wereldkampioen.
Over de tweede match publiceerde Kasparov al eerder een voortreffelijk matchboek (Kasparov: New World Champion , ed. Pergamon Press 1986)

Gezien het bijna oeverloze publiek debat over de "eigenmachtige ingreep" van Campomanes in de eerste match en deze eerdere publicatie over de tweede match moet de vraag worden gesteld wat dit nieuwe boek toevoegt aan hetgeen al bekend was over deze matches. Biedt het nieuwe gegevens en inzichten? "Koop ik geen oud theezakje?" of "heeft deze kroket voldoende vers vlees?" zijn de banale vragen die deze kritische consument zich dan pleegt te stellen.
Mijn antwoord is een genuanceerd: "ja en nee, deels, het zakje is weliswaar oud, maar er valt nog wel een verdomd pittig bakkie van te trekken en de thee kent weliswaar een wat scherpe, maar smakelijke afdronk."
Enfin, echt zo'n antwoord waar u zonder toelichting geen bal aan hebt....
Ik zal mijn antwoord daarom nader onderbouwen.

Op de keper beschouwd bestaat dit nieuwe boek uit vier onderdelen:

1. Een met partijen gelardeerde schets van de verhoudingen tussen beide heren in de periode vooraf-gaande aan "Het Gevecht".
We schrijven eind jaren '70, begin jaren ''80 en zien een zich in rap tempo ontwikkelende Kasparov en een Karpov op de top van zijn kunnen, "well connected" bij de toenmalige USSR -schaak-en politieke bonzen en niet te beroerd zijn grote invloed te gebruiken om "deze jonge Hemelbestormer" dwars te zitten.....
Dat beeld beklijft en zal dan ook regelmatig terugkomen....
Dat de heren in d'r lui jonge jaren in het jargon van het tijdvak der Ware Vrijheid geen "vrunden" waren was al bekend, maar dat de relatie al vroeg zo getroebleerd was wist ik niet.

2. De grondige schaaktechnische en "schaakpsychologische" beschouwingen van Kasparov over de partijen uit en het verloop de eerste match in 1984/1985.
Nieuw, zeer interessant en zonder reserves lezenswaardig.

3. Een grondig chronologisch opgezet overzicht van "het gekonkel achter de schermen" en "de rol van de betrokkenen" bij de ingreep van Campomanes, die leidde tot het stopzetten van de eerste match in begin 1985..
Ik heb dit deel weliswaar geboeid, maar vooral ook met gemengde gevoelens gelezen.
Hoewel Kasparov het nergens expliciet zegt "wijst" alles in zijn betoog toch in de richting van Karpov als de ware kwade genius van dit stopzetten.
Hij is in dit boek onmiskenbaar de man "with the smoking gun."
Autoriteiten die zich ermee gingen bemoeien, "Carpomanes" ...., zij allen liepen uiteindelijk aan de leiband van Karpov, zoals Karpov een schoothondje van de toenmalige pr?-Gorbatsjoviaanse machthebbers in het Kremlin was, zo tracht Kasparov ons duidelijk te maken.
Ik weet het niet. Het is een erg makkelijke verklaring, waar wel wat op valt af te dingen en "harde bewijzen" van Karpov's directe betrokkenheid brengt Kasparov niet, laat dat duidelijk zijn.
Feit is dat de "waarde" van stopzetten hoe dan ook discutabel en voor meerdere uitleg vatbaar is gebleken. Wie profiteerde er immers van?
Karpov, die zich een voorsprong van twee punten door de neus geboord zag en Kasparov "gratis" en gesterkt langszij zag komen, of Kasparov die een uiterst kritische stand in de match (??n nederlaag zou fataal zijn) voor nop in een geheel nieuwe kans zag verkeren.?!
Allebei? Geen van beiden? De ?en wel , de ander niet? De ??n wat meer dan de ander? Wie zal het zeggen? Je kwam er indertijd al niet uit en nu, na lezing van dit verhaal van Kasparov, nog steeds niet...
Was het besluit van Campomanes trouwens wel zo onzinnig of schandelijk en/of onredelijk (want dat is toch de huidige communis opinio over deze episode) ?
Kortom: dit boek van Kasparov geeft zeker niet de definitieve waarheid over de Affaire.
Wel maakt het voor de zoveelste keer duidelijk wie Kasparov verantwoordelijk houdt voor de gang van zaken:: zijn b?te noire Karpov en diens onderknuppel Campomanes...

4. de herbewerking van de partijen van de tweede match uit 1985.
Ik vind dit deel zeer de moeite waard. Kasparov heeft duidelijk zijn best gedaan om zijn oude analyses (die toch bepaald niet misselijk waren!) nog verder (dieper, breder) uit te werken, te corrigeren en te actualiseren.
Opvallend is ook de evenwichtiger "toonzetting" in de analyses, die het beeld van Karpov ten goede komt Hij blijkt beter gespeeld te hebben, meer kansen te hebben gehad (maar ook gemist!) dan Kasparov in 1985/1986 nog bereid was toe te geven.
Exemplarisch is bijvoorbeeld de behandeling van de 20e partij, waarin Karpov een "potremise-stelling" met alleen een loper en enkele pionnen "onbegrijpelijk lang" bl??f doorspelen.
Waarom hij dat deed wordt nu pas uit de subtiele nieuwe analyses van Kasparov echt duidelijk: een voortreffelijke les in het cre?eren resp. het voorkomen van zetdwang..
Bijna elke partij (en zeker "de grote", zoals de 2e , 16e en 24e matchpartij) is op deze grondige wijze opnieuw onder de loep genomen, met imponerend resultaat.

Het geheel overziende vind ik het dus per saldo een interessant (want ook tot tegenspraak aanzettend) boek van Kasparov, waarbij Karpov toch wel erg stevig in de rol van "bad guy" wordt neergezet.
Of dat laatste in de volgende delen (want er komen er m??r) zo zal blijven, moeten we afwachten maar we hebben natuurlijk onze vermoedens...

Des te intrigerender is dan de observatie in de inleiding waarin Kasparov zijn recente politieke activiteiten die hem enkele dagen gevangenschap opleverden ter sprake brengt.
We lezen daar dat Karpov als ??n van de weinigen hem totaal onverwachts probeerde op te zoeken in het gevang en door de huidige machthebbers prompt wordt tegengehouden....
Warme woorden en sympathie voor dat jammerlijk mislukte bezoek; "after all is said and done" blijkt Karpov toch ook voor Kasparov aan de goede kant te staan en die late constatering heeft iets ontroerends en klinkt oprecht...
"Gens Una Summus''' zoals het mooie motto van de Fide gelukkig en terecht nog steeds luidt....