"Heeft schaken een politieke kleur? " door Hamilcar Knops

Schaken is ??n van de sporten die het meest gebruikt worden voor beeldspraak. Dat zal de meeste schakers toch ergens deugd doen. Mij in ieder geval wel, ook als het niet strikt positief bedoeld is: met 'schaakvoetbal' heb ik namelijk geen problemen - zolang VVV maar wel wint, overigens. Ook het terrein van de politiek ontkomt niet aan de schaakmetaforen. Waar een 'politiek steekspel' slechts een onbelangrijke schermutseling aanduidt, wordt het bij een 'politiek schaakspel' pas echt interessant. Maar, afgezien van de beeldspraken, veel belangrijker is de vraag: gaan schaken en politiek eigenlijk wel samen?

Volgens mij niet. De cijfers geven het althans niet aan. Het Hoogovens-toernooi (of voor de modernen onder u: Corus) heeft traditioneel een groep met parlementari?rs. Dit jaar had deze welgeteld drie deelnemers. Een 'score' van 3/225 = 1,3 %. Afgezet tegen het aantal georganiseerde schakers in Nederland (0,15% van de bevolking) een redelijk resultaat.

Maar, aangezien ik vermoed dat geen van die drie parlementari?rs lid is van een schaakclub (ik kon ze althans op de KNSB-ratinglijst niet vinden), is een andere vergelijking beter. Vergeleken met de minimaal 20 leerlingen op een totaal van 500 die op mijn gymnasiale schaakclub Chaturanga aan de competitie meededen is de parlementaire deelname een mager resultaat. (Overigens was er ook een groep voor ex-parlementari?rs, die 12 deelnemers kende, maar die vijver is ook veel groter.)

Afgezien van de cijfers liggen schaken en politiek elkaar qua aard niet. Dat mag misschien een vreemde conclusie ogen, omdat beide zaken op het eerste gezicht 'denken over strategie' vergen. Maar een schaker is (wanneer hij schaakt) een ijdele autist, terwijl autisme in de politiek niet erg succesvol is (ijdel is de gemiddelde politicus overigens natuurlijk wel). Waar (klassiek) schaken een gevecht is van man tegen man (of zo u politiek correcter wilt: van mens tegen mens), heeft het politieke spel meer weg van trio-, carr?- of octopusschaak. De andere spelers zijn soms medespelers, soms tegenstanders of zelfs allebei tegelijkertijd. Wie daar het slimste mee weet om te gaan, komt een eind.

Wie op het schaakbord denkt gelijk te hebben, kan dat door de kracht van zijn zetten laten zien. Zoals bekend gaapt er in de politiek echter een grote kloof tussen gelijk hebben en gelijk krijgen. Niet alleen de eigen zetten (of die van de tegenstander) zijn van belang. Meestal is ook nog een zet(je) in de rug door derden noodzakelijk. Sterker nog, wie zich te krachtig opstelt op het octopusschaakbord van de politiek, kan daarmee de overige spelers in elkaars armen drijven - tegen zichzelf, met als gevaar dat hij dan uiteindelijk in hun tentakels verstrikt raakt. Zonder zijn gelijk te hebben gekregen, dus.

Maar heeft schaken desondanks een politieke kleur? De cijfers zijn hier niet duidelijk over. Als we de huidige en ex-parlementari?rs bij het Hoogovens-toernooi optellen, zien we het volgende beeld:

 VVD 	5 PvdA 	4 CDA 	3 GL 	2 D66	1 

De huidige coalitie steunt onder de schakende parlementari?rs dus ook op een (hier zelfs ruime) meerderheid. Maar al te veel conclusies wil ik aan bovenstaand lijstje niet verbinden, gezien het kleine aantal personen.

Kunnen we dan niets zeggen over de kleur? Toch wel. Zoals gezegd liggen schaken en politiek elkaar qua aard niet zo. Dat is exact ook het kleurprobleem. Schaken is immers zwart of wit, en bij politiek denkt u toch vooral aan ... grijs!